Συμπεράσματα Δημόσιου Διαλόγου: «Τα Ζώα ως Υποκείμενα Δικαίου στο Σύνταγμα και Αστικό Κώδικα»

Μιλώντας με τον ΚΟΣΜΟ - Διαβουλεύσεις Πολιτών

Συμπεράσματα του Δημόσιου Διαλόγου:

«Τα Ζώα ως Υποκείμενα Δικαίου στο Σύνταγμα και Αστικό Κώδικα»

Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2026

Με μεγάλη συμμετοχή, πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση και σημαντικά συμπεράσματα ολοκληρώθηκε η Διαβούλευση Πολιτών που διοργάνωσε ο Τομέας Ελευθερίας, Θεσμών και Δικαιωμάτων του ΚΟΣΜΟΥ Πράσινη Συμφωνία,  με τίτλο «Τα Ζώα ως Υποκείμενα Δικαίου στο Σύνταγμα και τον Αστικό Κώδικα», το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου 2026 στην Αθήνα, στο ETERON.

Προλόγισε τη συζήτηση, παρουσιάζοντας τους στόχους των δημόσιων διαβουλεύσεων του ΚΟΣΜΟΥ, η Ειρήνη Σκουζού, συντονίστρια του Τομέα. Ακολούθησε παρουσίαση των προτάσεων του ΚΟΣΜΟΥ σχετικά με την κατοχύρωση των δικαιωμάτων των ζώων από το μέλος του Τομέα, Γεωργία Αγγελοπούλου. 

Με τη συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση να έχει ήδη ξεκινήσει επίσημα, ο ΚΟΣΜΟΣ οργάνωσε τη δημόσια διαβούλευση καταθέτοντας μια Θεσμική Τομή για το Σύνταγμα και τον Αστικό Κώδικα: τη ρητή αναγνώριση των ζώων ως αυτοτελών φορέων έννομου συμφέροντος. Με στόχο την επιστημονική διερεύνηση αλλά και την αναζήτηση συμμαχιών στην κοινωνία και το Κοινοβούλιο, για την κατοχύρωση της θέσης των ζώων στην έννομη τάξη, μετατρέποντάς τα από «πράγματα» και αντικείμενα κατοχής σε υποκείμενα προστασίας. Η πρότασή μας καθιστά μια απαραίτητη συνέχεια αγώνων δεκαετιών από το φιλοζωικό και οικολογικό κίνημα για την εξάλειψη της βίας και την προστασία των ζώων, που έχουν ήδη ενταχθεί σε νόμους αλλά αποσπασματικά, και όχι για όλα τα είδη ζώων.

Τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος Τασούλα Επτακοίλη.

Στο πάνελ συμμετείχαν:

• Ξενοφών Κοντιάδης, Συνταγματολόγος, Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και Κοινωνικής Διοίκησης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

• Έλενα Δέδε, Νομικός, Ιδρύτρια του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Dogs’ Voice.

• Πέτρος Κατσάκος, Δημοσιογράφος, Διευθυντής rosa.gr 

Ακολούθως παρενέβησαν εκπρόσωποι κομμάτων:

• Έφη Αχτσιόγλου, Βουλεύτρια Νέα Αριστερά

• Γιώργος Σταμάτης, Βουλευτής Επικρατείας Νέα Δημοκρατία

• Πέτρος Κόκκαλης, Γραμματέας ΚΟΣΜΟY

Παρέμβασεις έγιναν στην συνέχεια από το κοινό και άλλους φορείς, όπως επίσης και από τον Κωνσταντίνο Τοκατλίδη, Διδάκτωρ Νομικής με εξειδίκευση σε νομικά ζητήματα που αφορούν την προστασία των ζώων και του περιβάλλοντος.

Ευχαριστούμε για τη συμμετοχή τους στην εκδήλωση και τη συζήτηση τους εκπροσώπους της Ειδικής Γραμματείας για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς του ΥΠ/ΕΣ, αλλά και τους εκπροσώπους των φορέων:  

• Νέμεσις - Πανελλήνια Ομοσπονδία για το περιβάλλον, τα ζώα, το κυνήγι. 

• Πανελλαδική Φιλοζωική και Περιβαλλοντική Ομοσπονδία

• Σύλλογος Προστασίας Ιπποειδών (ΙΠΠΟΘΕΣΙΣ) 

• Ελληνικός Σύλλογος Προστασίας Ιπποειδων (ΕΣΠΙ)

• Help Horses Ymittos

• Save a Greek Stray

• Vegan Life

• και τη δημοσιογράφο Ελένη Ηλιοπούλου www.zoosos.gr

Η προστασία των ζώων δεν είναι ειδικό ζήτημα. Είναι πολιτικό μέτρο μιας δημοκρατίας που σέβεται τη ζωή: είναι Ελευθερία, γιατί περιορίζει τη βία και την ατιμωρησία· είναι Ευημερία, γιατί συνδέεται με υγεία, τροφή, περιβάλλον και ποιότητα ζωής· είναι Ειρήνη, γιατί μια κοινωνία που εκπαιδεύεται στη φροντίδα μειώνει τη βία παντού.

Η εκδήλωση για τα δικαιώματα των ζώων αποτέλεσε την τρίτη δημόσια διαβούλευση του ΚΟΣΜΟΥ το 2026. Η πολιτική μας επιλογή: να φέρουμε στο προσκήνιο τα κρίσιμα κοινωνικά ζητήματα που αποσιωπώνται Οι  συζητήσεις που ανοίξαμε θα συνεχιστούν, με στόχο την οριστικοποίηση των προτάσεών μας για το πρόγραμμα «Ελλάδα 2030» στην πορεία προς το Προγραμματικό μας Συνέδριο τον Ιούνιο του 2026.

Ενημερωθείτε συνολικά για την πολιτική πρόταση του ΚΟΣΜΟΥ στο www.Hellas2030.gr

H ανοιχτή συζήτηση για τα δικαιώματα των Ζώων είναι διαθέσιμη στο κανάλι του ΚΟΣΜΟΥ στο ΥouΤube, ΕΔΩ

Ανοίξαμε τη συζήτηση. Προτείνουμε άλλη κατεύθυνση

Αναλυτικότερα τα σημεία που εντοπίστηκαν στη διαβούλευση

1) Συνταγματική κατοχύρωση – από «αντικείμενο» σε «υποκείμενο»

• Κεντρικό συμπέρασμα: όσο τα ζώα παραμένουν εκτός νομικής υποκειμενικότητας, η προστασία τους είναι αποσπασματική και κυρίως αντιδραστική (παρεμβαίνουμε μετά την κακοποίηση, όχι πριν).

• Διατυπώθηκε η ανάγκη για συνταγματική ρήτρα που θα κατοχυρώνει την προστασία της ζωής και της ευζωίας των ζώων ως αυτοτελή αρχή, και όχι ως υποσημείωση της περιβαλλοντικής προστασίας στο πλαίσιο του άρθρου 24.  

• Τονίστηκε ότι η συζήτηση δεν είναι «θεωρητική», αλλά ηθική και βαθιά πολιτική: τι αντέχει ακόμη να «σιωπά» το Δίκαιο.

  
  

2) Αστικός Κώδικας – «τα ζώα δεν είναι πράγματα»

• Προτάθηκε η δημιουργία ειδικής νομικής κατηγορίας στον Αστικό Κώδικα, ώστε τα ζώα να μην αντιμετωπίζονται ως «πράγματα».  

• Η κυριότητα πρέπει να συνοδεύεται από θεμελιώδη υποχρέωση φροντίδας και περιορισμούς στην απόλυτη εξουσία επί του ζώου.   

• Συζητήθηκε η πρακτική διάσταση της «νομικής υποκειμενικότητας»: πώς θα ασκούνται δικαιώματα/αξιώσεις υπέρ των ζώων και ποιος θα έχει ενεργητική νομιμοποίηση.

  
  

3) Ποινικό δίκαιο – αυστηροποίηση, κατηγοριοποίηση, συνέπειες

• Προτάθηκε βαθύτερη κατηγοριοποίηση των εγκλημάτων κατά των ζώων, με ουσιαστικές και αναλογικές συνέπειες.  

• Καταγράφηκε ως κρίσιμο μέτρο η υποχρεωτική αποστέρηση επιμέλειας σε περιπτώσεις κακοποίησης.Αναδείχθηκε η σύνδεση βίας κατά των ζώων με την ενδοοικογενειακή βία -η προστασία των αδύναμων ως δείκτης πολιτισμού).

  
  

4) Θεσμοί/διακυβέρνηση – από νόμους σε μηχανισμούς εφαρμογής

• Η αλλαγή του νομικού πλαισίου είναι αναγκαία αλλά ανεπαρκής χωρίς ανεξάρτητους ελέγχους και επιχειρησιακή ικανότητα.`

• Προτάθηκε η δημιουργία ενιαίου φορέα προστασίας όλων των ζώων με δικό του ελεγκτικό μηχανισμό, διαφάνεια, τεχνοκρατική στελέχωση και επιχειρησιακά εργαλεία (κτηνιατρικές παροχές/κλινικές, προσωρινή φιλοξενία, έλεγχοι σε εκτροφές κ.ά.).

• Τέθηκε η ανάγκη για  εθνική στρατηγική 10–15 ετών , ανεξάρτητη από εναλλαγές δημοτικής αρχής, με στόχο μια χώρα χωρίς αδέσποτα, με παράλληλη προστασία της άγριας ζωής, της βιοποικιλότητας και μεταρρυθμίσεις στην εντατική κτηνοτροφία.

  
  

5) Τοπική Αυτοδιοίκηση – ρόλος, αρμοδιότητες, εργαλεία

• Αναδείχθηκε ότι οι Δήμοι συχνά κρίνονται αυστηρά, αλλά λειτουργούν με περιορισμένους πόρους.  

• Υπογραμμίστηκε η ανάγκη οι πολιτικές να είναι εφαρμόσιμες σε τοπικό επίπεδο, αντί για υπερσυγκεντρωτικές λύσεις που τελικά δεν εφαρμόζονται

  
  

6) Παραγωγικά ζώα/κτηνοτροφία – το «δύσκολο ερώτημα» 

• Τέθηκε το κρίσιμο ερώτημα: τι σημαίνει «υποκείμενο δικαίου» για τα  ζώα εργασίας και παραγωγικά ζώα 

• Καταγράφηκε ότι η μαζική βιομηχανική κτηνοτροφία δεν αποτελεί απλή «γεωργική πρακτική», αλλά δραστηριότητα με υψηλές περιβαλλοντικές και υγειονομικές εξωτερικότητες (ενέργεια, μεθάνιο, CO₂ κ.ά.).  

• Επισημάνθηκε η ανάγκη να μπουν όρια/ μέτρα και συστηματικούς ελέγχους, καθώς το σημερινό μοντέλο παράγει «σπατάλη πόρων» και επιβάρυνση για υγεία και περιβάλλον.

  
  

7) Κοινωνική αλλαγή – ενημέρωση, κουλτούρα δικαιωμάτων, συμμετοχή

• Επισημάνθηκε ως αναγκαία μια διαρκής εκστρατεία ενημέρωσης για τα δικαιώματα, τη συνείδηση και τις υποχρεώσεις απέναντι στα ζώα. 

• Προτάθηκε η έννοια της κοινότητας ως «κηδεμόνα» (in loco parentis), ώστε να μπορεί να ασκεί ενεργές αξιώσεις υπέρ των ζώων, πέρα από την εκ των υστέρων υποστήριξη κατηγορίας.

  
  
  
  

Προτάσεις πολιτικής του ΚΟΣΜΟΥ (δέσμη θεσμικών αλλαγών) 

1) Σύνταγμα – ρήτρα προστασίας των ζώων

• Ρητή αναγνώριση των ζώων ως συναισθανόμενων όντων με αυτοτελές έννομο συμφέρον και υποχρέωση της Πολιτείας για προστασία ζωής και ευζωίας.

• Καθορισμός της προστασίας ως οριζόντιας αρχής που δεσμεύει νομοθέτη, διοίκηση και δικαστήρια.

• Ενσωμάτωση πρόληψης και αναλογικότητας: προτεραιότητα στην αποτροπή κακοποίησης, όχι μόνο στην εκ των υστέρων τιμωρία.

  
  

2) Αστικός Κώδικας – ειδική νομική κατηγορία

• Κατάργηση της αντιμετώπισης των ζώων ως «πραγμάτων» και δημιουργία ειδικής κατηγορίας υποκειμένων προστασίας.

• Ρητή υποχρέωση φροντίδας ως πυρήνας της σχέσης ανθρώπου–ζώου (στέγη, τροφή, υγεία, ασφάλεια) και δυνατότητα επιβολής περιορισμών/κυρώσεων σε παραβάσεις.

• Καθορισμός ενεργητικής νομιμοποίησης για αξιώσεις υπέρ των ζώων (π.χ. κηδεμόνας, αρμόδια αρχή, πιστοποιημένοι φορείς).

  
  

3) Ποινική προστασία – αποτελεσματικότητα και συνέπειες

• Αναθεώρηση/εξειδίκευση αδικημάτων κακοποίησης με σαφείς διαβαθμίσεις και πραγματική εφαρμογή.

• Υποχρεωτική αποστέρηση επιμέλειας και απαγόρευση κατοχής σε σοβαρές/επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις.

• Ενιαία, αξιόπιστη καταγραφή περιστατικών και διασύνδεση με υπηρεσίες πρόληψης βίας.

  
  

4) Διακυβέρνηση – ένας μηχανισμός που λειτουργεί

• Δημιουργία/ενίσχυση ενιαίου μηχανισμού προστασίας ζώων με ελεγκτική αρμοδιότητα, επιχειρησιακές δυνατότητες και υποχρεώσεις διαφάνειας.

• Εθνική στρατηγική 10–15 ετών με μετρήσιμους στόχους (π.χ. μείωση εγκατάλειψης, στείρωση/σήμανση, πρόσβαση σε κτηνιατρική φροντίδα, προστασία άγριας ζωής).

• Στήριξη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με πόρους, πρότυπα, τεχνική βοήθεια και σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων — ώστε η εφαρμογή να μην εξαρτάται από την εκάστοτε διοίκηση.

  
  

5) Κοινωνική αλλαγή – εκπαίδευση και συμμετοχή

• Διαρκής εκστρατεία ενημέρωσης για υποχρεώσεις κηδεμονίας, πρόληψη κακοποίησης και σεβασμό στη ζωή.

• Προγράμματα στα σχολεία και στους δήμους για κουλτούρα φροντίδας και μηδενική ανοχή στη βία.

• Συνεχής δημόσιος διάλογος με επιστημονική τεκμηρίωση και κοινωνικές συμμαχίες.

Επόμενα βήματα

• Ο ΚΟΣΜΟΣ θα ενσωματώσει τα συμπεράσματα της διαβούλευσης στις τελικές προτάσεις του προγράμματος «Ελλάδα 2030», ενόψει του Προγραμματικού Συνεδρίου (Ιούνιος 2026).

  
  

• Θα ακολουθήσει στοχευμένη διαβούλευση για την προστασία ζώων εργασίας/παραγωγικών ζώων και για τα εργαλεία εφαρμογής σε δήμους και περιφέρειες.

Ο ΚΟΣΜΟΣ θα επιμείνει σε θεσμικές τομές, εφαρμογή, ελέγχους και διαφάνεια - με σχέδιο, όχι με ευχές.

Ανοίξαμε τη συζήτηση. Προτείνουμε άλλη κατεύθυνση — με θεσμικές τομές, εφαρμογή, ελέγχους και διαφάνεια.