Συμπεράσματα Δημόσιου Διαλόγου: «Αντιμετώπιση Ενεργειακής Φτώχειας»

Μιλώντας με τον ΚΟΣΜΟ - Διαβουλεύσεις Πολιτών

Συμπεράσματα Δημόσιου Διαλόγου:

«Αντιμετώπιση Ενεργειακής Φτώχειας»

Παρασκευή 23 Ιανουαρίου 2026

Στόχος της συζήτησης που διοργανώσαμε την Πέμπτη 22.01 ήταν η αξιολόγηση και ο εμπλουτισμός προτάσεων για το μέλλον της ενεργειακής εξοικονόμησης στον οικιστικό τομέα και για μια κοινωνία χωρίς ενεργειακή φτώχεια.

Η εκδήλωση «Ζεστά Σπίτια, Χαμηλότεροι Λογαριασμοί» αποτέλεσε μόνο την αφετηρία. Η πολιτική μας επιλογή να φέρνουμε στο προσκήνιο τα κρίσιμα κοινωνικά ζητήματα που αποσιωπούνται, συνοδεύεται από τη δέσμευση για συνεχή διαβούλευση. Η συζήτηση που ανοίξαμε μαζί στο Eteron θα συνεχιστεί, καθώς προγραμματίζουμε τη δεύτερη ανοιχτό διάλογο στο αμέσως επόμενο διάστημα, με στόχο την οριστικοποίηση των προτάσεών μας για το πρόγραμμα «Ελλάδα 2030» στην πορεία προς το Προγραμματικό μας Συνέδριο τον Ιούνιο του 2026.

Από την εποικοδομητική συζήτηση αναδείχθηκαν σημεία αιχμής παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, αλλά και κρίσιμα θεσμικά εμπόδια:

• Η ενεργειακή φτώχεια είναι ένα σύνθετο πρόβλημα της εποχής μας, τόσο τεχνικό όσο και κοινωνικό, που επηρεάζεται και από την κακή ενεργειακή απόδοση των κατοικιών, αλλά και από τα χαμηλά εισοδήματα και τις υψηλές ενεργειακές τιμές. Ο νέος Εθνικός Ορισμός για την Ενεργειακή Φτώχεια πρέπει να συζητηθεί και να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα του.

  
  

• Η Ελλάδα εμφανίζει πολύ υψηλά ποσοστά, σε σχέση με τον ευρωπαϊκό Μ.Ο, που δεν έχουν βελτιωθεί σημαντικά παρά τις προσπάθειες μέχρι τώρα. Τα μέτρα παρέμβασης της Κυβέρνησης κρίνονται ως αποσπασματικά και δυστυχώς περιέλαβαν επιδοτήσεις καταναλώσεων από ακριβά ορυκτά καύσιμα (φυσικό αέριο).

  
  

• Οι κλιματικές αλλαγές που αυξάνουν τις ενεργειακές απαιτήσεις για δροσισμό το καλοκαίρι αλλά και η εφαρμογή στην ΕΕ του νέου συστήματος ΣΕΔΕ2 για τις εκπομπές από κτίρια από το 2028, αναμένεται να αυξήσει την επιβάρυνση κόστους για τις ενεργειακές καταναλώσεις.

  
  

• Οι Ενεργειακές Κοινότητες στην Ελλάδα, αν και ξεκίνησαν με ευνοϊκό νομοθετικό πλαίσιο από το 2018, δεν έχουν λάβει καμία οικονομική στήριξη μέχρι τώρα, ενώ επί πλέον αντιμετωπίζουν γραφειοκρατικά εμπόδια και συχνές νομοθετικές ή ρυθμιστικές αλλαγές. Επιπλέον δεν έχουν διασφαλίσει πρόσβαση στο ηλεκτρικό δίκτυο, ικανή για την ανάπτυξή τους, η οποία θα μπορούσε να συμβάλλει κρίσιμα στην μείωση της ενεργειακής φτώχειας και την ανακούφιση ευάλωτων νοικοκυριών -σε συνεργασία και με τους ΟΤΑ.

  
  

• Κρίσιμοι είναι οι περιορισμοί στη διαθεσιμότητα του ηλεκτρικού δικτύου για την αυτοπαραγωγή και τις ενεργειακές κοινότητες -συλλογικές επενδύσεις με ΑΠΕ αλλά και τις υποδομές αποθήκευσης, λόγω έλλειψης πόρων αλλά και λόγω επιλογών προτεραιοτήτων προς όφελος των μεγάλων παραγωγών. Απαιτούνται πολιτικές πιέσεις και συμμαχίες για την αλλαγή στις κατευθύνσεις στρατηγικής στον τομέα της ενέργειας.

  
  

• Το Εθνικό Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο που τέθηκε σε διαβούλευση και αναμένεται να ανακοινωθεί, προβλέπει πόρους 4,78 δις, οι οποίοι κρίνονται ανεπαρκείς σε σχέση με τις εκτιμώμενες πραγματικές ανάγκες 11 -15 δις μέχρι το 2032.

  
  

• Σημαντική χαμένη ευκαιρία το Πρόγραμμα ΑΠΟΛΛΩΝ για μείωση του ενεργειακού κόστους των ΟΤΑ (α' και β' βαθμού), των ΔΕΥΑ και των ΤΟΕΒ μέσω ΑΠΕ, που απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ενώ θα εξοικονομούσε πόρους και για την κάλυψη αναγκών ευάλωτων νοικοκυριών.

  
  

• Η ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων απαιτεί μια στοχευμένη μαζική παρέμβαση. Για τη διασφάλιση της, θα χρειαστούν βήματα - φάσεις παρεμβάσεων - ελάφρυνσης κόστους -εξοικονόμησης και μόχλευσης πόρων, εθνικών - ευρωπαϊκών αλλά και ιδιωτικών. Το είδος των ενισχύσεων (επιδότηση, χαμηλότοκο δάνειο ή φορολογική ελάφρυνση) αξίζει να συναρτηθεί με την οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών.

  
  

• Σημαντικό εργαλείο στην πορεία αυτή το Ευρωπαϊκό Διαβατήριο Ανακαίνισης Κτιρίων, που έχει αποφασιστεί να τεθεί σε εφαρμογή και θα περιγράφει τα βήματα για την ενεργειακή αναβάθμιση ενός κτιρίου, τα οποία θα κλιμακώνονται, από απλά και εύκολα εφαρμόσιμα μέχρι πιο σύνθετα και απαιτητικά. Στην απόκτησή του από τα φτωχά και ευάλωτα νοικοκυριά μπορούν να συμβάλλουν οι Ενεργειακές Κοινότητες και οι ΟΤΑ. Στη μεγάλη αυτή προσπάθεια για τις πόλεις θα πρέπει να υπάρξουν θεσμικές και κοινωνικές παρεμβάσεις σε επίπεδο πολυκατοικιών, αλλά και για τη συλλογική κατοικία.

  
  

• Σημαντική είναι η προσπάθεια του Δήμου Αθηναίων, μέσα από το Γραφείο Αντιμετώπισης της Ενεργειακής Φτώχειας, που λειτουργεί από το 2024 η Αναπτυξιακή Αθήνας Α.Ε. σε συνεργασία με τη Δίκτυο Βιώσιμη Πόλη. Στο Γραφείο έχουν ήδη ενταχθεί περί τα 900 νοικοκυριά, από τα οποία το 65% αξιολογήθηκαν ως ενεργειακά φτωχά και έλαβαν την Κάρτα Ενεργειακής Ωφέλειας εξασφαλίζοντας εκπτώσεις και προσφορές σε ενεργειακά είδη, ενώ στο 35% αυτών (τους πλέον ευάλωτους οικονομικά) παρέχεται απαλλαγή δημοτικών τελών. Θετικά αξιολογούνται επίσης οι πολλαπλοί τρόποι πρόσβασης των πολιτών στο Γραφείο (καθημερινή και προσβάσιμη λειτουργία, γραμμή 1595, πληθώρα συναντήσεων) αλλά και η εξωστρέφεια του προς την κοινωνία και τους κοινωνικούς φορείς.

  
  

• Αξιοσημείωτες είναι, τέλος, οι προσπάθειες και άλλων Δήμων της Αττικής, μέσα από πιλοτικά προγράμματα, για την καταγραφή των ιδιαίτερων κοινωνικών χαρακτηριστικών και του κτιριακού αποθέματος, σε σύνδεση και με μέτρα πολιτικής για κοινωνική κατοικία. Ενδεικτικά ο Δήμος Ιλίου με την βοήθεια του ΠΑΔΑ και ο Δήμος Αιγάλεω με την πρωτοβουλία Rock the Block ανέδειξαν το ζήτημα της κλιματικής ευαλωτότητας, έχουν καταγράψει τους άμεσα πληττόμενους και έχουν προχωρήσει σε μέτρα στήριξης και πιλοτικά προγράμματα εφαρμογής.

  
  

• Θετικές πρωτοβουλίες που έχουν δρομολογηθεί επίσης και αξίζει να ενισχυθούν συνολικά είναι οι παρεμβάσεις για την ενίσχυση του παθητικού χαρακτήρα κτιρίων της αυτοδιοίκησης και σχολείων.

Στο πάνελ υμμετείχαν οι:

● Ιωάννα Σούκα - The Green Tank

●Αυγή Γκόνου - Γραφείο Αντιμετώπισης Ενεργειακής Φτώχειας Δήμου Αθηναίων - Αναπτυξιακή Αθήνας Α.Ε.

● Τάκης Γρηγορίου - Ενεργειακή Κοινότητα ΥΠΕΡΙΩΝ

● Στέφανος Παλλαντζάς - Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτιρίου

● Δέσποινα Μπουλογιώργου - Εργαστήριο Ήπιων Μορφών Ενέργειας – ΠΑΔΑ

● Ἀπόστολος Εὐθυμιάδης - ΠΟΜΙΔΑ - Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων

Τοποθετήθηκαν επίσης:

● Στεφανία Γυφτοπούλου – Πρόγραμμα Rock the Block - Δήμος Αιγάλεω

● Κωνσταντίνα Θεοδώρου – CoHab Athens -Δίκτυο για τη Συλλογική Κατοικία

●Τάκης Κτενίδης, Ακαδημαϊκός Σύμβουλος των Μεταπτυχιακών Προγραμμάτων του Εργαστηρίου Ήπιων Μορφών Ενέργειας και Προστασίας

Προλόγισαν τη συζήτηση, παρουσιάζοντας συνοπτικά τις θέσεις του ΚΟΣΜΟΥ, η Χριστίνα Ευθυμιάτου και ο Θεόδωρος Σταθόπουλος, συντονιστές του Τομέα Ειρήνης και Ενέργειας.

Την δημόσια διαβούλευση συντόνισε ο δημοσιογράφος Θανάσης Λασκούδης.

Ανοίξαμε τη συζήτηση. Προτείνουμε άλλη κατεύθυνση.